ÖZ
El Salvador, 2019’dan itibaren Devlet Başkanı Nayib Bukeleliderliğinde geniş çaplı bir güvenlik ve terörizmle mücadele politikası benimsemiştir. Ülke, uzun yıllar dünya genelinde en yüksek cinayet oranlarına sahipken son dönemlerde radikal tedbirler ile hem suç oranlarında kaydadeğer bir düşüş yaşamıştır hem de insan hakları ve hukuki süreçler açısından tartışmalı uygulamalarla kamuoyunda geniş yer kaplamıştır.Bu yazı, El Salvador güvenlik politikalarının yapısını, istihbaratın etkisini, suçluların sıkı bir denetim altına alınmasına kapı aralayan CECOT hapishanesini ve uluslararası güvenlik iş birliklerini ele alacaktır.
GİRİŞ
El Salvador, güvenlik perspektifinden incelenecek olursa ikifarklı lider dönemi kıyaslanarak daha geniş bir bakış açısı elde etmek çok daha faydalı olacaktır.Aktif görevde olan El Salvador Cumhurbaşkanı Nayib Bukele 2018 yılında adaylığını koyduğu zaman, ülkesi her 100 bin kişide neredeyse 50 cinayet oranıyla bölgesindeki ülkelere kıyasla şiddet ortamının en baskın olduğu yerlerden biri haline gelmişti.2019 Yılı El Salvador Cumhurbaşkanının değişmesiyle birlikte ülkenin artık makus kaderi sayılabilecek güvensizlik ortamı ve terörizm suçlarındaki artış, yerini huzur ve barış ortamına bırakmaya hazırlanıyordu.Nayib Bukele, güvenlik anlayışını otoriter bir tavır ile beraber uygulamaya koymasının ardından kritik önemi haiz kolluk kuvvetlerinin daha geniş yetkiye sahip olması hususunda aktif politikalar izlemiştir.Bunun bir sonucu olarak, 2024 yılının sonlarında ülkedeki yer alan cinayet oranları her yüz bin kişide 2-3 cinayet oranına kadar inmiştir.Ülkede kendisine geniş bir nüfuz edinen çetelerin toplu katliamlar yapması olağanüstü hal seçeneğini gündeme getirmiştir.Bu bağlamda ”Plan de Control Territorial” yani Toprak Kontrol Planı hayata geçirilmiştir.Bu anlayış doğrultusunda ,devletin polis ve ordu aracılığıyla toprak üzerindeki kontrolünü yeniden ele geçirmesi ve bu sayede tehdit veya risk durumunda anlık önleyici faaliyetlerin yürütülmesi stratejik bir zorunluluk olarak görülmüştür.Ülkenin öncelikli hedefi, uyuşturucu ticaretinin merkezlerinden biri olma durumundan ivedilikle çıkma arzusudur.Bu sayede dolandırıcılık,yolsuzluk ve çetelerin illegal finansal getiriler elde edip güç kazanmasının önüne geçileceği düşünülmüştür.Tüm bunlara ek olarak, terörizm ile mücadele edilirken insan hakları konusunun bazı ihlallere maruz kaldığı hususunun kamuoyunda geniş yer tutmasının ardından Bukele’nin ”Suç mağdurlarının haklarını kim düşünecek” çıkışı, suça bulaşmayan yerel halkın hak ve çıkarlarının korunacağının ve sosyal güvenlik anlayışının tezahürüdür. El Salvador’un güvenlik politikalarının odağında uzun yıllardır ülke içerisinde tahakküm kuran çeteler ( MaraSalvatrucha – MS 13 ve Barrio 18) vardır. Bu örgüt işlevindeki oluşumlar ülke tarihinin en ciddi organize suç tehdidini oluşturmaktadırlar. 2022 itibarıyla ilan edilen olağanüstü hal ve çetelere yönelik operasyonlar, kolluk kuvvetleri ile ordunun eş zamanlı olarak yürüttüğü büyük ölçekli baskınlar ve tutuklamalar güvenlik tehdidi oluşturan veya oluşturabilecek varlıkların elimine edilmesine yönelik aktif çabaların tezahürüdür. Bu kapsamda güvenlik güçleri,yüz binlerce şüpheliyi tutuklamış ve çok sayıda operasyonla şehrin muhtelif bölgelerini çevreleme veya kuşatma(blockade) gibi yöntemlerle kontrol altına almıştır.Bubağlamda yapılan operasyonlar,yalnızca askeri güvenlik değil çevresel ve toplumsal güvenlik açısından da son derece titizlikle yürütülmüştür. Devletin güvenlik stratejisi, çeteler ve suç örgütlerini ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlayıp bu yapılar ile mücadeleyi birincil hedef haline getirmiştir. Bu çerçevede, polis ve askerlerin yetki ve sahadaki rolü genişletilmiş, olağanüstü hal süresince tutuklamalar hızlı birşekilde gerçekleşmiştir.Karşıda yer alan aktörlerin tehdit oluşturduğuna dair yapılan açıklamalar ve oluşturulmaya çalışılan izlenimler, güvenlikleştirme anlatısı kapsamında halihazırda yürütülmekte olan faaliyetlere yasal ve gerekli bir zemin oluşturacak ve bu sayede yapılan faaliyetlerin devletin beka meselesi uğruna hak ve çıkarlarını korumak amacıyla gerçekleştirildiği düşünülecektir. Bununla beraber elbette ki gerçekleştirilen operasyonlara bir bahane aramak olarak algılanmamalıdır .Aksine bu yaklaşım,son derece elzem olan önleyici faaliyetlerin efektif olması, hem de düşmanıkaynağında yok etme arzusundan kaynaklanmaktadır.Bu amaç doğrultusunda, polis baskınlarının planlanmasında ve çete liderlerinin takip edilmesi hususunda istihbarattanfaydalanılmıştır.Stratejik istihbarat temelinde uzun vadeli planlar yapılmış ve beklenmedik gerçekleşen olaylarda ise taktik istihbaratından yararlanılarak anlık aksiyon alınmıştır.Bu sayede, asker,polis ve politikacı ekseninde anlık bilgi alışverişi gerçekleşmiştir. Yetkililer hem yerel hem uluslararası suç ağlarıyla ilgili bilgi paylaşımı için dış aktörlerle işbirliği mekanizmaları da geliştirmiştir. Bu süreçte çete üyelerinin iadesi yapılarak ülkenin güven ortamına bir adım daha yaklaşması amaçlanmıştır.Bir diğer kritik önemi haiz olan husus Centro de Confinamiento del Terrorismo(CECOT) olarak adlandırılan ve teknik olarak El Salvador’da 2023 yılında açılan ve kapasitesi 40.000’e kadar mahkumbarındırabilen üst düzey güvenlikli hapishanedir. Bu hapishane, güvenlik politikalarının simgesi haline gelmiş ve ülkenin suçla mücadelesindeki en radikal araç olarakkullanılmıştır. Ülkeler arası suçluların transferi konusundaki anlaşmalar ve iade süreçleri CECOT’un kullanımını artırmıştır. 2025 senesinde ABD’nin sınır dışı ettiği çete üyeleri El Salvador’a getirilmiş ve CECOT’a yerleştirilmiş, Salvador yönetimi bu kişilerin çetelerle ilgili bilgi sızdırma potansiyelini idrak etmiş ve suç ağlarının çözülmesikonusunda insan istihbaratını (HUMINT) kullanmıştır.2025’te El Salvador ile ABD arasında imzalanan güvenlik anlaşmaları, suçluların daha hızlı iadesi ve suç verilerinin paylaşımını amaçlamıştır.Bu işbirliği, CECOT’un uluslararası boyutunu da güçlendirerek Peru gibi ülkelerin de bu modele geçme düşüncesinde aktif rol oynayarak adeta güvenlik öğretisi minvalinde örnek teşkil etmiştir. Güvenlik politikalarının en dikkat çekici boyutlarından birisi de kitlesel tutuklama stratejisidir. On binlerce kişi çete üyeliği veya çetelerle bağlantılı olmaları şüphesiyle gözaltına alınmıştır. Nüfusa oranla değerlendirildiğinde bu rakamlar dünyadaki en yüksek toplu tutuklama oranlarından olabilmektedir. Çete üyeliği suçunun tanımı genişletilmiş; örgütsel aidiyet, sembol kullanımı veya mahalle temelli aidiyet göstergeleri bile cezai soruşturmaya sebebiyet vermiştir.
Bukele döneminde ayrıca ordunun iç güvenlikteki rolü belirgin biçimde artmıştır. Askeri birlikler polisle birlikte devriye faaliyetlerine katılmış ve bazı durumlarda yasama organı ve kamu kurumları askerî varlıkla kuşatılmıştır. Bu durum, klasik sivil asker dengesi bakımından yürütmenin güvenlik alanında askeri kapasiteyi doğrudan ve açık bir şekilde kullanması anlamına gelmektedir. Ancak Bukeleyönetiminin güvenlik anlayışı yalnızca kamu düzeninin tesisine indirgenemez. 2021 yılında El Salvador LegislativeAssembly tarafından kabul edilen düzenleme ile Bitcoin’in yasal ödeme aracı ilan edilmesi, ekonomik güvenlik perspektifinden stratejik bir hamle olarak değerlendirilmelidir. Devletin doğrudan Bitcoin alımları gerçekleştirmesi, dijital varlık rezervi oluşturma çabası ve finansal egemenliği çeşitlendirme arayışı, ülkenin geleneksel dışa bağımlılığını azaltma hedefiyle ilişkilendirilmiştir. Bu yaklaşım, ekonomik güvenliği ulusal güvenliğin tamamlayıcı bir unsuru olarak konumlandırmakta ve finansal kırılganlıkların azaltılmasını iç istikrarın sürdürülebilirliği açısından kritik görmektedir.
Nayib Bukele döneminde hayata geçirilen güvenlik politikaları, çeteleri varoluşsal bir ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlayan güçlü bir güvenlikleştirme söylemine dayanmaktadır. Bu söylem aracılığıyla yürütmenin yetkilerinin genişletilmesi, olağanüstü hal uygulamasının süreklilik kazanması ve kolluk kuvvetlerinin operasyonel kapasitesinin artırılması meşrulaştırılmaktadır.
Nicel veriler, cinayet oranlarında ciddi bir düşüşe işaret etmekte ve kamu düzeninin yeniden tesis edildiği yönünde güçlü bir algı oluşturmaktadır. Bu durum, güvenlik performansının siyasal meşruiyet üretme kapasitesini artırmış,yürütmenin toplumsal desteğini pekiştirmiştir. Bununla birlikte, kitlesel tutuklamalar, genişletilmiş suç tanımları ve askeri unsurların iç güvenlikte artan rolü, hukuk devleti ilkeleri, adil yargılanma hakkı ve güçler ayrılığı bakımından tartışmalı bir zemin yaratmaktadır.Bu bağlamda El Salvador modeli, güvenlik ile özgürlük arasındaki klasik denge tartışmasının güncel bir zemini niteliğindedir. Kısa vadede kamu güvenliğini sağlama konusunda etkili görünen sert güvenlik yaklaşımının, uzun vadede kurumsal kapasiteyi nasıl şekillendireceği ve demokratik denetim mekanizmalarının sürdürülebilirliğini nasıl etkileyeceği yanıt bekleyen bir soru olarak önümüze çıkmaktadır. Bununla birlikte,ekonomikgüvenlik açısından atılan bir adım olan Bitcoin’in alımlarının devlet tarafından yapılması uluslararası finans kuruluşlarıyla gerilimler yaşanabilmesini, ekonomik güvenlik stratejisinin risk boyutunu da beraberinde getirmiştir. Bu dijital paratemelli politika, potansiyel yüksek getiri kadar makroekonomik belirsizlik üretme kapasitesine de sahiptir.
Sonuç olarak El Salvador’un güvenlik politikaları, yalnızca organize suçla mücadele bağlamında değil aynı zamandaçevresel.sosyal.ekonomik ve hukuki alanlarda da modern ve çok boyutlu bir anlayış temelinde yürütülmektedir.
KAYNAKÇA
Anadolu Ajansı. (2023, 17 Mart). El Salvador’da ilan edilen OHAL’in süresi 30 gün daha uzatıldı. Anadolu Ajansı.
https://www.aa.com.tr/tr/dunya/el-salvadorda-ilan-edilen-ohalin-suresi-30-gun-daha-uzatildi/2847973
Banco Central de Reserva de El Salvador. (2022). Informeanual 2021–2022. Banco Central de Reserva.
BBC Türkçe. (2023, 14 Temmuz). El Salvador’un gizemli mega hapishanesi. https://www.bbc.com/turkce/resources/idt-81749d7c-d0a0-48d0-bb11-eaab6f1e6556
InSight Crime. (2023). El Salvador’s gang crackdown and the state of exception. InSight Crime.
İstiklal. (2025, 9 Ekim). El Salvador’da suç oranındauçurum: 2015’ten 2025’e. İstiklal.
https://www.istiklal.com.tr/dunya/el-salvadorda-suc-oraninda-ucurum-2015ten-2025e-1067018h
Legislative Assembly of El Salvador. (2021). Ley Bitcoin. Asamblea Legislativa de la República de El Salvador.
